Andreı MOTOVILOV, «Omskaıa pravda» gazetiniń bas redaktory: «Omby – eki elge  ortaq qala»

Reseıdiń Qazaqstanmen shekaralas jatqan Omby oblysyna barǵan issaparymyz kezinde qonaq úıge «Omskaıa pravda» gazetiniń bas redaktory Andreı Motovılov arnaıy izdep kelip, bizben tanysty. Maqsaty – múmkindik bolyp jatsa, «Egemen Qazaqstan» arqyly res­pýblıka jurtshylyǵyna Qazaqstan men Omby oblysynyń arasyndaǵy yntymaqtastyq jaıyn tanystyrý eken. Biz kelistik. – Omby oblysy Qazaqstannyń Aqmola, Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarymen shekte­sedi, – dep bastady áńgimesin Andreı Motovılov. – О́ńirimizdiń atalǵan osy úsh aımaqpen, son­daı-aq, Qazaqstannyń ózge de jerlerimen ár saladaǵy ynty­maqtastyǵy jyl ótken saıyn nyǵaıyp keledi. Buǵan eki memleket basshylarynyń qosqan úlesi erekshe zor ekenin qazaqstandyqtar da, reseılikter de jaqsy biledi. Onyń ústine búginde bizdiń oblysta 79 myńnan astam jergilikti qazaqtar turady. Bul Omby aýmaǵynda turatyn halyqtyń 4,1 paıyzyn quraıdy. Kópshilikpen birge olar da el ekonomıkasynyń damýyna óz úlesterin qosyp júr. – О́zara yntymaqtastyqty tereńdetýde ekonomıkalyq salalardaǵy qatynastardyń orny erekshe ekendigin ózińiz jaqsy bilesiz. Aldymen osy máselelerden habardar bolsaq deımiz. – Búginde Qazaqstan men Omby oblysy arasyndaǵy ekonomıkalyq qatynastar ornyqty damyp keledi. Ony ekonomıkanyń ár salasynda júzege asyrylyp jatqan ju­mystardan kórýge bolady. Mysal úshin bizdiń oblys ekonomıkasyna tartylǵan sheteldik ınvestısııany alaıyq. Kólemi jaǵynan qazaqstandyq ınvestorlar birinshi orynda tur. Qazaqstandyq árip­tester, ásirese, hımııa óndiri­sin, qaıta óńdeý ónerkásibin, kólik quraldaryna qyzmet kórsetý jáne kóterme saýda salalaryn kóptep qarjylandyrýda. Jalpy, 2013 jyly Omby oblysynyń Qazaqstanmen syrtqy saýda aınalymy 405 498,3 myń AQSh dollaryn qurady. 2014 jyl statıs­tıkasy naýryz aıynda belgili bolatyndyǵyna qaramastan, oǵan baılanysty kórsetkishter de artyq bolmasa kem emes dep tolyq senimmen aıta alamyz. Qazirgi kezde oblysta 150-den astam reseılik-qazaqstandyq birlesken kásiporyn jumys isteıdi. Aldaǵy ýaqytta ózara yn­ty­maqtastyqty damytý maq­satynda Omby oblysynyń úki­meti Almaty, Aqmola, Shyǵys Qazaq­stan, Pavlodar, Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan ob­lys­­tarymen ekonomıkalyq, ǵy­ly­mı-tehnıkalyq jáne máde­nı yntymaqtastyq týraly ke­lisimder jasady. Omby obly­sy­nyń gýbernatory jyl saıyn Qazaqstanmen shekaralas oblys­tardyń ákimderimen kezdesýler ótkizip, túrli salalardaǵy qarym-qa­tynastardy damytý máse­le­lerine nazar aýdaryp otyrady. Jyl saıyn memleket bas­shy­larynyń qatysýymen Reseı Federasııasy men Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń óńiraralyq ynty­maqtastyq forýmy ótetini belgili. Bul forým eki eldiń shekaralas jatqan oblystarynyń bir-birimen tıimdi qatynastar ornatýyna ıgi yqpalyn tıgizýde. Kórshilerdi jaqyndastyratyn mundaı jıyndardan ombylyqtar eshqashan syrt qalǵan emes. Biz­diń isker top ókilderi qazaq­stan­dyq áriptesterimen tyǵyz yntymaqtastyq ornatqan. Mysa­ly, ótken jyldyń sońynda omby­lyq delegasııa Qazaqstannyń memlekettik organdary, ulttyq kompanııalary, sondaı-aq, alys-jaqyn shetel kásiporyndary ókilderimen birge «Ertis-Invest-2014» forýmyna qatysty. Ekijaqty yntymaqtastyqta Omby – Pavlodar logıstıkalyq torabyn qurý jobasy basymdyqqa ıe bolyp otyr. О́ıtkeni, bul jobaǵa Pavlodar oblysy men Omby oblysy aralyǵyndaǵy temir­jol teliminiń qurylysy ǵana emes, sonymen qatar, Pavlodar oblysy men Qytaı arasyndaǵy sý kóligi qatynasy da kiredi. Búginde Ertis ózenimen keme qatynasyn keńeıtý máselesine federaldy úkimet qoldaý kórsetip otyr. Eger joba júzege asyrylatyn bolsa, ol bizdiń óńirge de, kórshiles Pavlodar oblysyna da tıimdi bolar edi. Sebebi, sý arqyly júk tasymaldaý temirjolǵa qaraǵanda edáýir arzan. – Qazaqstanǵa da, Reseıge de ortaq osy Ertis ózeniniń múm­kindigin ombylyqtar qalaı paıdalanyp júr? – Ertis ózeni bizdiń ortaq baı­lyǵymyz. Ol – eki el aımaq­taryn bir-birimen baılanystyratyn kópir. Jalpy, Ertis ózeni boıy­nan qysy-jazy tirshilik úzilip kórgen emes. О́tken jyly Ombyda osy ózenniń jaǵasynda baǵaly balyq tuqymy óndirisi boıynsha alǵashqy zaýyt ashyldy. Jańa jyl qarsańynda dúken sórelerine «Borodıno» dep atalatyn sol kásiporynda óndirilgen bekire balyqtarynyń alǵashqy partııasy tústi. Zaýyttyń qazirgi kezdegi qýaty 50 tonnaǵa deıin balyq, 500-700 kıloǵa deıin ýyldyryq óndirýge múmkindik beredi. Sonymen birge, ol jylyna Ertiske jiberiletin bir mıllıonǵa jýyq shabaq ta ósire alady. Mine, bul osy sý basseıninde aýlanǵan balyq túrleriniń azaımaýyna yqpal etedi. – Aýyl sharýashylyǵyna qolaısyzdaý bolǵan ótken jyldyń ózinde ombylyqtar mol astyq jınady dep estidik. – Biraz jyldardan beri aýa raıynyń qubylmaly minez tanytýyna baılanysty egin shyǵym­dylyǵy tómen bolyp kelgen edi. Al ótken jyl ombylyq agrarshylar úshin óte tabysty boldy. Bitik shyqqan egin alqaptarynda mehanızatorlar men kombaınerler kúndiz-túni eńbek etti. О́kinishke qaraı, mol astyqtyń barlyǵyn jınap alýǵa múmkindik bolmady. Málimetterge qaraǵanda, astyq alqaptarynyń 3-4 paıyzdaıy orylmaı, qar astynda qalǵan. Al jınalǵan astyq 3,2 mıllıon tonnaǵa jýyqtaıdy. Kezinde belgili sebeptermen úzilip qalǵan agrotehnıkalyq salalardaǵy ǵylymı baılanys­tar sońǵy jyldary qaıta jandana bastaǵany qýantady. Mysaly, Omby oblysyn ǵylymı qamtamasyz etý ortalyǵy Qazaqstannyń bir­qatar  mekemelerimen birles­ken ǵylymı jumystardy belsen­di júrgizip keledi. Sibir Aýyl sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty Qazaqstandaǵy ǵyly­mı mekemelerdiń kópshiligimen keshendi zertteýler júrgizýge ar­nal­ǵan uzaq merzimdi shyǵar­mashylyq sharttar jasasqan. – Andreı Evgenevıch, Omby oblysynyń oqý oryndarynda bilim alyp jatqan qazaqstandyq stýdentter az bolmasa kerek. Olardyń jaǵdaılary qalaı? – Oblystaǵy joǵary oqý oryndary men kásiptik bilim berý mekemelerinde oqıtyn qazaq­standyq stýdentterdiń sany úsh myńnan asady. Kásiptik bilim berý mekemeleriniń kúndizgi bóliminde bilim alatyn stýdentter federaldy bıýdjet esebinen qarjylandyrylady. Sondaı-aq, olarǵa shákirtaqy beriledi jáne qazaqstandyq stýdentter jataqhanamen qamtamasyz etilgen. Sizderdiń elderińizden kelgen qyz-jigitterdiń kópshiligi F.M.Dostoevskıı atyndaǵy Omby memlekettik ýnıversıtetinde, Omby memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetinde jáne P.A.Stoly­pın atyndaǵy Omby mem­le­kettik agrarlyq ýnıversıtetinde bilim alady. Bilim berý salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń negizgi bir baǵyty – qazaqstandyq ustaz­dardyń, jas ǵalymdar men stý­dentterdiń Omby oblysynda ótetin halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııalarǵa qatysýy bolyp tabylady. Bizdiń yntymaqtastyǵymyz mádenı salada da oıdaǵydaı damyp keledi. Máselen, ótken jyly Omby qalasyndaǵy Shoqan Ýálı­hanov kóshesi tolyqtaı qaıta jóndeýden ótkizildi, kommýnıkasııalary jańartyldy jáne kóshe boıy túgel kógaldandyryldy. Uly ǵalym, ataqty saıahatshy atyn­daǵy bul jer búginde qala­daǵy eń kórikti múıisterdiń birine aınalyp otyr. Sondyqtan da, sóz etip otyr­ǵan kóshe boıynan demalý­shy­lardy, sondaı-aq, kórshiles Qazaqstannan kelgen qonaqtardy jıi kezdestiresiz. Onyń ústine Qazaqstannyń Reseıdegi konsýl­dyǵynyń ǵımaraty da osynda ornalasqan. Ári munda Shoqan Ýálıhanovtyń eskertkishi bar. Ombylyqtar aǵartýshy ǵalymdy erekshe qurmetteıdi. О́ıtkeni, olar Shoqan Shyńǵysulynyń Omby qalasynyń dańqyna ózindik zor úles qosqanyn jaqsy biledi. – Bizdiń bilýimizshe, Omby oblysy Reseıdegi kópultty óńirlerdiń biri bolyp sanalady. Aımaqta ultaralyq qatynastar qalaı damytylýda? – Bul óńir Reseı Federasııa­synda ultaralyq qatynastardy damytý jónindegi sýbektilerdiń bestigine kiredi. Oblysta 120-dan astam ult turady, óńir halyqtar dostyǵy retinde ózge aımaqtarǵa úlgi bolyp tabylady. Qazir 60-tan astam ulttyq-mádenı birlestik jumys isteıdi. Olar ózderiniń salt-dástúrlerin, mádenı qun­dylyqtaryn jańǵyrtýmen qatar, halyqtar dostyǵyn ny­ǵaıtýǵa da óz úlesterin qosyp keledi. Solardyń biri ári biregeıi – «Móldir» qazaq mádenı ortalyǵy men «Shoqan joly» mádenı qoǵamdyq uıymy. Oblysta ultaralyq yntymaq­tastyqty nyǵaıtýǵa  arnalǵan sharalar da turaqty ótkizilip turady. Sondaı jıynnyń biri ótken jyldyń qazanynda «Omby oblysy – halyqtar dostyǵy aı­maǵy» degen taqyrypta ótti. Halyq­­aralyq ǵylymı-tájirıbelik bul konferensııaǵa óńirlik jáne mýnısıpaldyq bılik organ­darynyń ókilderi, ulttyq-mádenı birlestikter men qoǵamdyq uıym­dardyń jetekshileri, sondaı-aq, stýdentter qatysty. Jıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Ombydaǵy konsýly Eldar Qonaev quttyqtaý sóz sóılegenin atap ótý lázim. – Áńgimeńizge rahmet. Eki eldiń dostyǵyna dáneker bola berýdi tileımiz.  Áńgimelesken Janbolat AÝPBAEV, «Egemen Qazaqstan». ASTANA – OMBY – ASTANA.